Словарь санскрита

दरिद्रान्

sub-koch-daridran_101

दिवा

sub-koch-diva

हस्तस्य

sub-koch-hastasya

कविः

sub-koch-kavih_128

काव्यशास्त्रविनोदेन

sub-koch-kavya

लोभात्क्रोधः

sub-koch-lobhat

विद्वत्तवं

sub-koch-nakashcit

सर्वत्र

sub-koch-sarvatra

सर्वे ऽपि

sub-koch-sarvepi_128

त्रिविधं

sub-koch-trividham

त्यज

sub-koch-tyaja_100

विद्वत्तवं

sub-koch-vidvattvam

विद्या

sub-koch-vidya

विद्या नाम

sub-koch-vidyanama

यथा ह्येकेन

sub-koch-yathahye

उद्यमेन हि सिध्यन्ति कार्याणि न मनोरथैः । न हि सुप्तस्य सिंहस्य प्रविशन्ति मुखे मृगाः ॥

sub-su001-udyama

गते शोकं न कुर्वीत भविष्यं नैव चिन्तयेत्। वर्तमानेषु कालेषु वर्तयन्ति विचक्षणाः॥

sub-su002-gate

वरं पर्वतदुर्गेषु भ्रान्तं वनचरैः सह। न मूर्खजनसम्पर्कः सुरेन्द्रभवनेष्वपि॥-भर्तृहरि नीतिशतकम्

sub-su003-varam

विद्या विवादाय धनं मदाय शक्तिः परेषां परिपीडनाय। खलस्य साधोर्विपरीतमेतत् ज्ञानाय दानाय च रक्षणाय ॥

sub-su004-vidya

छायामन्यस्य कुर्वन्ति तिष्ठन्ति स्वयमातपे । फलान्यपि परार्थाय वृक्षाः सत्पुरुषा इव ॥

sub-su005-chaya

गच्छन् पिपीलको याति योजनानां शतान्यपि। अगच्छन् वैनतेयोऽपि पदमेकं न गच्छति॥

sub-su006-gacchan

तत्कर्म यन्न बन्धाय सा विद्या या विमुक्तये। आयासायापरं कर्म विद्यान्या शिल्पनैपुणम्॥

sub-su007-tatkarma

श्रूयतां धर्मसर्वस्वं श्रुत्वा चैव विचार्यताम् । आत्मनः प्रतिकूलानि परेषान्न समाचरेत् ॥

sub-su008-sruyatam

विदेशेषु धनं विद्या व्यसनेषु धनं मतिः। परलोके धनं धर्मः शीलं सर्वत्र वै धनम्॥

sub-su009-videshe

माता शत्रुः पिता वैरी येन बालो न पाठितः । न शोभते सभामध्ये हंसमध्ये बको यथा ॥-चाणक्यः

sub-su010-mata

रूपयौवनसंपन्नाः विशालकुलसंभवाः । विद्याहीनाः न शोभन्ते निर्गन्धाः इव किंशुकाः ॥

sub-su011-rupa

शकटं पञ्चहस्तेषु दशहस्तेषु वाजिनम् । गजं हस्तसहस्रेषु दुर्जनं दूरतस्त्यजेत् ॥

sub-su013-shakata

उपकारोऽपि नीचानामपकाराय वर्तते । पयःपानं भुजङ्गानां केवलं विषवर्धनम् ॥ -नीतिसारः

sub-su014-upakaro

वृश्चिकस्य विषं पुच्छं मक्षिकाया विषं शिरः । तक्षकस्य विषं दन्तं सर्वाङ्गं दुर्जनस्य च ॥

sub-su015-vrshchika

आचार्यात्पादमादत्ते आचार्यात् पादमादत्ते पादं शिष्यः स्वमेधया । पादं सब्रह्मचारिभ्यः पादं कालक्रमेण च ॥

sub-su016-acharyat

अवश्यमनुभोक्तव्यं कृतं कर्म शुभाशुभम् । नाभुक्तं क्षीयते कर्म कल्पकोटिशतैरपि ॥

sub-su017-avashya

सत्यं माता पिता ज्ञानं धर्मो भ्राता दया सखी । शान्तिः पत्नी क्षमा पुत्रः षडमी मम बान्धवाः ॥

sub-su018-satya

धर्मो जयति नाधर्मः सत्यं जयति नानृतम् । क्षमा जयति न क्रोधो विष्णुर्जयति नासुरः ॥

sub-su019-dharmo

मातृवत्परदारेषु मातृवत् परदारेषु परद्रव्येषु लोष्ठवत् । आत्मवत् सर्वभूतेषु यः पश्यति स पण्डितः ॥

sub-su020-matrvat

मक्षिका व्रणमिच्छन्ति धनमिच्छन्ति पार्थिवाः । नीचाः कलहमिच्छन्ति सन्धिमिच्छन्ति पण्डिताः ॥

sub-su021-makshi

पुस्तकस्था तु या विद्या परहस्तगतं धनम्। कार्यकाले समायाते न सा विद्या न तद्धनम्॥

sub-su022-pustaka

अदाता पुरुषस्त्यागी अदाता पुरुषस्तयागी धनं संत्यज्य गच्छति । दातारं कृपणं मन्ये मृतोऽप्यर्थं न मुञ्चति ॥

sub-su023-adata

कोकिलानां स्वरो रूपं नार्या रूपं पतिव्रतम् । विद्या रूपं कुरूपाणां क्षमा रूपं तपस्विनाम् ॥

sub-su024-kokila

यस्य नास्ति स्वयं प्रज्ञा शास्त्रं तस्य करोति किम् । लोचनाभ्यां विहीनस्य दर्पणः किं करिष्यति॥

sub-su025-yasya

आदौ चित्ते ततः काये सतां सम्पद्यते जरा । असतां तु पुनः काये नैव चित्ते कदाचन ॥

sub-su026-adau

आयुषः खण्डमादाय रविरस्तमयं गतः । अहन्यहनि बोद्धव्यं किमेतत् सुकृतं कृतम् ॥

sub-su027-ayush

आयुषः खण्डमादाय रविरस्तमयं गतः । अहन्यहनि बोद्धव्यं किमेतत् सुकृतं कृतम् ॥

sub-su027-ayusha

कः कालः कानि मित्राणि को देशः कौ व्ययागमौ । कश्चाहं का च मे शक्तिरिति चिन्त्यं मुहुर्मुहुः ॥

sub-su028-kah

प्राणमेकं परित्यज्य मानमेवाभिरक्षतु । अनित्याश्चाध्रुवाः प्राणाः मानमाचन्द्रतारकम् ॥

sub-su029-prana

अनित्यानि शरीराणि वैभवं नैव शाश्वतम् । नित्यं सन्निहितो मृत्युः कर्तव्यो धर्मसङ्ग्रहः ॥

sub-su030-anitya

उत्पलस्यारविन्दस्य मत्स्यस्य कुमुदस्य च । एकयोनिप्रसूतानां तेषां गन्धः पृथक् पृथक् ॥

sub-su031-utpala

अर्थानामर्जने दुःखम् अर्थानामर्जने दुःखमर्जितानां च रक्षणे । आये दुःखं व्यये दुःखं धिगर्थाः कष्टसंश्रयाः ॥

sub-su032-artha

अर्थानामर्जने दुःखम् अर्थानामर्जने दुःखमर्जितानां च रक्षणे । आये दुःखं व्यये दुःखं धिगर्थाः कष्टसंश्रयाः ॥

sub-su032-arthanam

उत्सवे व्यसने चैव दुर्भिक्षे राष्ट्रविप्लवे राजद्वारे श्मशाने च यस्तिष्ठति स बान्धवः ॥

sub-su033-utsave

पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि जलमन्नं सुभाषितम्। मूढैः पाषाणखण्डेषु रत्नसंज्ञा विधीयते ॥

sub-su034-prthiv

विद्वत्त्वं च नृपत्वं च नैव तुल्ये कदाचन। स्वदेशे पूज्यते राजा विद्वान्‌ सर्वत्र पूज्यते॥

sub-su035-vidvatt

न चोरहार्यं न च राजहार्यं न चोरहार्यं न च राजहार्यं न भ्रातृभाज्यं न च भारकारि। व्यये कृते वर्धत एव नित्यं विद्याधनं सर्वधनप्रधानम् ॥

sub-su036-nachora

अयं निजः परो वेति गणना लघुचेतसाम् । उदारचरितानां तुवसुधैव कुटुम्बकम् ॥

sub-su038-ayam

चिन्तायाश्च चितायाश्च बिन्दुमात्रं विशिष्यते । चिता दहति निर्जीवं चिन्ता दहति जीवितम् ॥

sub-su039-chinta

मनस्येकं वचस्येकं कर्मण्येकं महात्मनाम् । मनस्यन्यद्-वचस्यन्यत् कर्मण्यन्यद्दुरात्मनाम् ॥

sub-su040-manasye

नाभिषेको न संस्कारः सिंहस्य क्रियते मृगैः । विक्रमार्जितराज्यस्य स्वयमेव मृगेन्द्रता ॥

sub-su041-nabhishe

नाभिषेको न संस्कारः सिंहस्य क्रियते मृगैः । विक्रमार्जितराज्यस्य स्वयमेव मृगेन्द्रता ॥

sub-su041-nabhisheko

भाषासु मुख्या मधुरा दिव्या गीर्वाणभारती। तस्यां हि काव्यं मधुरं तस्मादपि सुभाषितम्॥

sub-su042-bhashasu

अन्नदानं महादानं विद्यादानमतः परम्। अन्नेन क्षणिका प्रीतिः यावज्जीवं च विद्यया॥

sub-su043-anna

वृथा वृष्टिः समुद्रेषु वृथा तृप्तेषु भोजनम् । वृथा दानं धनाढ्येषु वृथा दीपो दिवापि च ॥

sub-su044-vrtha